Okruszki to cykl tekstów poświęconych moim relacjom z pop-kulturą, fotografii i podróżom. Teksty te są i zawsze będą darmowe, zaś stwierdzenie to nie ma drugiego dna.

Od jakiegoś czasu zajmuję się wioślarstwem – w tym celu wybieram się z kilkoma osobami na kanał, gdzie wypożyczamy łodzie i wiosłujemy. Jest to dla mnie sytuacja niezwykle stresowa, ale jednocześnie bardzo przyjemna. Ot, paradoks, chociaż podejrzewam, że osoby zajmujące się sportami ekstremalnymi mają podobnie. Trudno mi nawet ocenić, czego się wtedy boję. Kontaktu z wodą? Lubię ten żywioł, jestem z nim blisko związana. Tego, że wpadnę do kanału? Umiem przecież pływać.

A jednak każde zakołysanie łodzią powoduje, że cała się spinam. Niestety, nie sprzyja to wiosłowaniu, które jest sportem bardzo technicznym. Ponieważ jednak cenię w swoim życiu aktywność sportową, postanowiłam sobie z tym poradzić i w moim przypadku zadziałało wejście w stan flow, czyli oderwanie się od czynników zewnętrznych. Skupienie na celu, na przykład proste dopłynięcie do pomostu, w ogóle nie działa, bo nie myślę wtedy o byciu tu i teraz. Owo nastawienie funkcjonuje dobrze też w przypadku taichi, w którym wybieganie myślami do przodu powoduje błędy w trakcie wykonywania bieżącej techniki. Stan rozproszonej uwagi z myślami skupionymi wokół samej czynności, ale bez nadmiernego koncentrowania się, jest tutaj jak najbardziej pożądany.

Ale znam jeszcze inny przypadek motywacji, bardziej, że się tak wyrażę, nihilistycznej. Opowiedziała mi o tym pewna młoda osoba, która w trakcie nauki wspinaczki borykała się z lękiem wysokości. W pewnym momencie, kiedy musiała opaść podczas przepinania się na ściance, pomyślała sobie, że nie ma sensu bać się upadku, ponieważ… znajduje się zbyt wysoko na takie rozterki. Więc zderzenie z ziemią i tak źle by się dla niej skończyło.

To podejście zgodne z filozofią stoików, chociażby Seneki, który postrzegał śmierć jako nieistnienie, którego nie ma sensu się bać. Jeśli ja istnieję, to nie ma śmierci, zaś kiedy nadchodzi koniec, nie ma mnie, więc dlaczego miałbym się przejmować czymś, co nie istnieje? O podobnym sposobie radzenia sobie z paraliżującym celem (niekoniecznie ekstremalnym) spotkałam się przy rozważaniach nad tym, jak pokonać stres na egzaminach sztuk walki i zwykłych sparingach. Prosta recepta brzmiała: walcz tak, jakby Twój przeciwnik miał cię w tej walce zniszczyć. Co jest o tyle niegłupie, że nigdy nie należy lekceważyć żadnego sparingpartnera, nawet mniejszego od nas albo mniej doświadczonego.

Ważną dla mnie do pielęgnowania motywacją, niezwiązaną już ze sportem, jest rozpalenie w sobie tej iskry, która powoduje, że z przejęciem i zainteresowaniem piszę o ogranej grze, obejrzanym serialu albo przeczytanej książce. Nie chodzi mi tutaj o techniki pisarskie wzbudzające zainteresowanie i sympatię czytelników, ale o przekonanie samej siebie, że to co robię to czysta przyjemność. Bez tego nastawienia żaden tekst mi nie wychodzi.

Na czym jednak polega problem? Otóż, do recenzji biorę gry, które oceniam po zwiastunach i gameplayach, a te nigdy nie oddają samego doświadczenia grania. Zdarza się zatem, że tytuł okazuje się zupełnie nietrafiony i po prostu się przy nim męczę. Ponadto do recenzji powinnam ukończyć dany tytuł, a bywa, że przy wszystkich wodotryskach i cudownej fabule gra się po prostu koszmarnie dłuży. Cyberpunka do recenzji ogrywałam pięć dni, grając codziennie po dziesięć godzin i uwierzcie mi, potrafi to skutecznie zabić wszelką przyjemność.

Najgorsze jest wtedy myślenie o dwóch kwestiach: że to praca oraz że mam określony deadline na oddanie recenzji (kwestie embarga są w branży growej bardzo poważnie traktowane). To typowe elementy motywacji zewnętrznej, która rzadko u mnie działa. Myśli te siedzą z tyłu głowy i bardzo skutecznie mnie dekoncentrują. Popełniam błędy przy walkach z bossami, nie czytam dokładnie opisów i przez to granie trwa dłużej, niż gdybym grała tylko dla siebie, hobbystycznie.

Wtedy pomaga mi skupienie na samym procesie i wyobrażenie sobie, że robię to wszystko dla kogoś. Przydatne jest nawet, jeśli mam obserwatora, któremu opowiadam na czym polega dana gra i trudności z nią związane. Zamiast świadomości, że oto gram w jeden z kilkunastu tysięcy tytułów, który wyszedł w tym roku, a który zapewne zginie w morzu urodzaju podobnie jak moja recenzja, myślę o samym dziele i jego składowych. Nawet jeśli to reskin popularnego tytułu, wiem, że przecież grupa ludzi poświęciła mu kupę czasu (i czasami jeszcze większą kupę pieniędzy), więc musi w tym tkwić jakaś wartość. Nie wiem, jak ową motywację nazwać, ale chodzi o skupienie się na człowieku i procesie powstawania medium.

Może to komuś pomoże, bo dla mnie kwestie motywacji w pracy, ale i codziennych aktywnościach od zawsze stanowiły ogromny problem. Jestem świetna w prokrastynowaniu, cudownie je uzasadniam i nawet rezygnacja z większości social mediów nie wyleczyła mnie z tych napadów niemocy. Powtarzanie sobie, dlaczego robię to, co robię, jest dla mnie kluczem do wyrwania się z marazmu.

(zdjęcia to mój mini-projekt fotograficzny poświęcony bananowcom uprawianym na Maderze - to cudaczne giga-byliny spokrewnione z trawami i cechujące się fantazyjnymi kształtami)

Podczas zeszłotygodniowego pokazu State of Play świat ujrzał gameplay z nowej odsłony God of War. Już podtytuł, Laufey, sugerował, wokół jakiej postaci będzie się kręcić akcja - złożonej do grobu w 2018 tomu Fey, tytanki, żony Kratosa i matki Atreusa. Okazuje się, że śmierć nie oznacza złożenia broni, bo w zaświatach też dużo się dzieje

Rudowłosa dziewoja o wściekłym wyrazie twarzy i intensywnym spojrzeniu dużych oczu (w niektórych ujęciach przypomina mi Senuę) chwyta za miecz i już po pięciu minutach od przebudzenia sieka grzybopodobne istoty. Potem trafia do obozu dowodzonego przez dwa bóstwa, Ekhmet oraz Bagtse. Tam poznaje żelka i gadający miecz ze wstążkami. Dochodzi do pojedynku z tybetańskim bożkiem i na ekran wjeżdża data premiery. Takie mieliśmy show.

Nie będę wchodzić w szczegóły zamieszania, jakie wywołała owa zapowiedź. Bardziej interesuje mnie jedna kwestia: dlaczego takie zmiany jak wprowadzenie innej grywalnej bohaterki są źle postrzegane przez środowisko graczy? Dlaczego na różnych forach i kanałach dyskusyjnych ludzie przerzucali się narzekaniami? „To już nie jest moja seria”, „koniec Kratosa”, „Santa Monica Studio strzeliło sobie w kolano”, dlaczego dyskusje pełne były tak rozpaczliwych komunikatów?

Argumenty są różne. Jeden z nich, najczęściej podnoszony przez wieloletnich wielbicieli serii, dotyczył faktu, że God of War jako marka jest nierozerwalnie związany z postacią Kratosa. Ów bohater jest zbyt charakterystyczny, zbyt wyrazisty, poza tym poprzednie odsłony nie obfitowały w postaci, które mogłyby go z powodzeniem zastąpić. To zawsze było o nim, łysym wojowniku z pomalowaną twarzą.

Tymczasem ja przyłączam się do cichego klubu osób, które szybko nudzą się utartą formułą i nie uznają świętości. Bo czyż jest tak źle? Fey nie jest nową postacią, możliwe iż Kratos będzie co i raz pojawiać się w jej wspomnieniach (albo w jakiś inny, mistyczny sposób wspomoże ją swym mocarnym ramieniem). Zarówno gatunkowo jak i pod względem settingu to jest nadal ta sama gra.

Poza tym wierzę, że Fey jako żywa osoba, a nie istniejąca tylko we wspomnieniach wyidealizowana żona Kratosa, wniesie powiew świeżości do serii. Lubię zabawę z konwencją, lubię poznawać znane uniwersa z różnych punktów widzenia. Podobają mi się Star Warsy pokazane od strony zwykłych ludzi nieobdarzonych mocą (Andor). Dlatego też ciekawa jestem kobiecej perspektywy Fey. Skoro tytuł z 2018 roku był tak chwalony za realistyczną i głęboką relację ojciec-syn, to może najnowsza odsłona powie nam coś więcej o matce?

Podczas tych rozważań przypomniała mi się dyskusja, na którą natrafiłam przy okazji ogłoszenia obsady serialu „Pierścienie władzy”. Pod fejsbukowym profilem jednego ze znanych influencerów zajmujących się popkulturą znalazło się kilka osób pracujących w teatrze. Ludzie ci wymieniali się uwagami, z których wynikało, że w ich medium trzymanie się kanonu nie ma sensu. Ba, że nie ma tak naprawdę kanonu. Szekspir czy Kantor mogą być punktem wyjścia, ale nie ma nic bardziej zachwycającego niż szalona adaptacja, wywracająca powszechnie uznaną wersję do góry nogami. Dla nich obsadzenie ciemnoskórego aktora w roli elfa nie miało żadnego znaczenia, bardziej ciekawi byli, jak zostanie zagrana dana postać. Chcieli eksperymentu. Nie bali się ryzyka.

Tylko różnica polega na tym, że jeśli porównamy teatr i gier wideo to są to światy skrajnie różne. Czerpią z siebie nawzajem (interaktywność, zmienne role, improwizacja, konstrukcja, włączanie widza do aktywnego uczestnictwa – przykładów jest całkiem sporo), ale charakter ich odbiorców, ich oczekiwania, są skrajnie różne. I zupełnie inaczej wygląda, cóż, udział biznesu w powstawaniu dzieł obu tych mediów. Wiem, znowu narzekam na naciski ze strony udziałowców i CEO. Ale tym razem robię to ze zrozumieniem charakteru branży.

Wychodzi na to, że jako branża doszliśmy do momentu, gdy gry wideo muszą być zachowawcze, bo za dużo kosztują i za dużo kasy muszą w efekcie przynieść. Ryzyko jest dobre dla indyków, które nie mają wiele do stracenia. W przypadku God of Wara złe przyjęcie przez graczy Fey jako bohaterki może odbić się na wynikach finansowych studia, a za tym pójdzie mniej kasy na kolejną część. Jeśli zatem mamy nadzieję na Kratosa w przyszłości… musimy zadowolić się Kratosem tu i teraz. Do końca świata. W postaci, która sprzedała się najlepiej.

Tym bardziej zatem biję brawo (nadal po cichu, bo, jak wspomniałam, mój klub jest mały) decyzji Santa Monica.

Bo, z drugiej strony, fajnie gdyby gry się trochę bardziej od siebie różniły. I nie mam na myśli tylko znanych serii. Podczas Xboksowego pokazu zobaczyłam trailery trzech produkcji, które wyglądały identycznie. Były to dwa klony pokazanego jako ostatni Clockwork Revolution, które samo nie jest specjalnie oryginalne, jeśli ktoś kojarzy chociaż ostatniego Bioshocka. Założenie było to samo: akcja ukazana z perspektywy pierwszej osoby, starcia oparte na magii, steampunkowy świat, teatralność i cyrkowość anturażu oraz karykaturalność postaci. Podobieństwo było tak duże, że gdy na chwilę odwróciłam wzrok i ponownie spojrzałam na ekran, nie zauważyłam, że oglądam już inną grę.

Zatem nie bójmy się ryzyka! I miejmy nadzieję, że na zbliżającym się Nintendo Direct gigant z Japonii ponownie pokaże, że tworzenie gier to nadal pasja i doskonała zabawa, nawet jeśli jest dyktowana finansowymi ambicjami.

W zbliżającym się wydaniu specjalnym magazynu CD-Action o RPG rozprawiam na dwa tematy: dlaczego z jednej strony wielbimy wolność wyboru w grach RPG, a potem i tak wszyscy gramy palladynami; oraz jakie decyzje devów kryją się za tytułami, w których dobrze ogarnięto kwestie grania złymi bohaterami. Poruszam wiele kwestii, zarówno od strony kulturowej, jak i psychologicznej, więc teksty wyszły mi całkiem zacne. Gorąco zachęcam do zamówienia wydania, bo zapowiada się naprawdę samo gęste, i nie mam tu na myśli tylko mojego wkładu. Dziś poruszę krótko jeden aspekt grania, która przewija się przez oba artykuły, a mianowicie komfort.

A raczej jego brak.

Skończyłam niedawno Zero Parades: For Dead Spies (moja recenzja ukaże się w kolejnym numerze PS Extreme) i oceniłam ją bardzo wysoko. Kiedy zastanawiam się tak po ludzku, nie jako recenzentka, czy mi się podobało, to stwierdzam, że tak. Ale czy polecę tę grę z czystym sercem? Nie każdemu. Mam znajomych o słabych nerwach i na zakręcie życiowym, którym wolałabym tej gry oszczędzić. Ja sama po ujrzeniu napisów końcowych czuję satysfakcję na równi z niesmakiem. Nie jest to jednak uczucie niepożądane. Pielęgnuję wywołany we mnie dyskomfort, bo wiele mi powiedział o tym, jaka nie chcę być.

Zrobiłam wiele złych rzeczy jako agentka Hershel Wilk: zdradziłam zaufanie kilku bliskich osób, przy czym najłatwiej przyszło mi oszukanie tych najdelikatniejszych, płaszczyłam się przed kilkoma byczkami, wielokrotnie koncertowo się wygłupiłam. Moja Hershel miała wysoko rozwiniętą umiejętność „Instynkty”, co oznaczało, że wiele rzeczy kojarzyło jej się z seksem, a ja wiłam się między kwestiami dialogowymi, usiłując powściągnąć jej język. Wyrosła też niezłą manipulantkę.

Zero Parades jako laboratorium moich zachowań i postaw idealnie się sprawdziło. Nie grzęzło w politycznych dysputach, która tak mnie zmęczyły w Disco Elysium, wrzucając za to więcej na temat kulturalnych zapożyczeń, agresywnego konsumpcjonizmu, który pełni rolę narzędzia do kolonizowania sąsiadów, ale też toksycznego fandomu czy komunistycznych fantasmagorii.

Jednak, gdyby gra była tylko filozoficzno-społecznym pierdololo, nie wzbudzałaby takiego dyskomfortu. Prawdziwe zaangażowanie etyczne gracza wymaga silnej więzi emocjonalnej, a z tym wcale nie było łatwo. W zasadzie Hershel może być odbierana podobnie jak narratorka czytająca opisy zachowań, przyrody czy myśli bohaterki, czyli Boo Miller. Z początku trudno ją polubić. Może to kwestia jej zdystansowania, zblazowanie wdrukowane w tembr głosu aktorki, które z początku wydawało mi się nieautentyczne, przesadzone.

Po czasie jednak przekonałam się, że jako osoba perfekcyjnie trzymająca na wodze psyche i fisys, Hershel musi mieć gdzieś znajdować ujście dla niesamowitej presji i stresu, którym jest ciągle poddawana. Jej wewnętrzne głosy są wyrazemsilnych emocji i gonitwy myśli. Dlatego rzadko kiedy bywają obojętne. Dlatego przekomarzają się, syczą, szepczą i zgrzytają zębami. Nawet fajki czy piwo, najlepsze potiony w tym pokręconym RPG, nie dają natychmiastowej ulgi (chociaż muszę przyznać, że jako osoba niepaląca doświadczałam silnego emocjonalnego sprzężenia z odgłosem pełnego ulgi wydechu po zaciągnięciu się fajką).

Hershel jest słaba, okrutna, ale przejawia silne poczucie obowiązku i misji. Nawet jeśli odpuścimy sobie wysoki poziom „Statehood”, który skutkuje koszmarnymi propagandowymi wstawkami, to nadal jej stosunek do misji i ogólnie samego bycia szpiegiem jest absolutny. Ale ponieważ jest to RPG niekomfortowy, to brak w nim oczywistych rozwiązań i wygodnego dobra. Moja Hershel łączy w sobie paradoksy, bo nie wierzy w kompromisy i jednocześnie akceptuje poczucie winy.

Pod koniec zawsze muszę zająć jasne stanowisko. To nie gra dla symetrystów czy moralistów. Wszelkie dywagacja o mniejszym źle oraz nieśmiałe próby ukazania szerszej perspektywy prowadzą do ostrego roastu. Czy to ze strony któregoć NPC, czy też głosu wewnętrznego samej Hershel, który przybiera postać ociekającego jadem mruczenia znakomitej Boo Miller.

Pod koniec dodam, że dyskomfort spowodowany jest też zawirowaniami wokół studia ZA/UM. Wobec niesprawiedliwego potraktowania twórców Disco Elysium, wielu graczy ogłosiło bojkot, co widać chociażby po średniej ocen na Metacriticu, która wśród użytkowników wynosi 5.7 na 10. Gra jest doskonała. Studio już nie do końca.

Jeśli chodzi o muzykę, znajduję się poza nawiasem mainstreamu. Nie słucham współczesnych utworów, chyba że akurat ktoś znajomy mi je podsunie. Zawierzam algorytmom i ślepemu trafowi. Ale mam własną Eurowizję.

Niedługo się odbędzie. Składa się z szeregu wydarzeń skrojonych podobnie do tego najgłośniejszego konkursu muzycznego. Będzie tam blichtr, marketingowa magia a widzowie będą udawać, że są zaskoczeni programem.

Letni festiwal otwiera zatem Insider Gaming Showcase, o 20 naszego czasu. Potem leci PlayStation State of Play, Summer Game Fest i niedługo po nim XboX Games Showcase oraz PC Gaming Show. Że nie wspomnę o Ubisoft Forward czy sierpniowym Gamescom, ale to później. Rozkład jazdy jest zawsze ten sam i zawsze bawię się na nim dobrze.

Jeśli chodzi o cel i założenia, to imprezy te są porównywalne z eventami branżowymi innych mediów, chociaż mają kilka zupełnie unikalnych cech. Weźmy samo ich doświadczanie. Od dłuższego czasu większość z nich odbywa się w systemie hybrydowym, łącząc fizyczne imprezy z transmisjami online. Bywa, że wybrani dziennikarze i influencerzy są zapraszani na kameralne imprezy, na których pełnią rolę widowni. Ale nie w każdym przypadku tak jest, np. Nintendo Direct od 2013 roku robi imprezy tylko online, podobnie zresztą jak Steam Next Fest.

A jak wygląda sam pokaz? Scenariusz jest podobny. Czyli najpierw pojawia się jeden średnio wyczekiwany, ale przyjemny tytuł, o którym nikt nie wiedział, nawet Jason Shreier. Potem następuje szereg szybkich migawek z gier, których twórców nie stać było na dłuższy czas antenowy, ale wypada o nich wspomnieć (z reguły są to produkcje mniejszych studiów, ale wspieranych przez dużych wydawców). Co i raz przerywa je jakaś większa zapowiedź, ale w 80% przypadków albo już o niej wiedzieliśmy z plotek, albo jest to tylko kilkunastosekundowy oszałamiający zwiastun. Wtedy wiadomo, że przyjdzie nam czekać co najmniej pięć lat, zanim devowie wypuszczą pierwsze screeny.

W międzyczasie na scenie pojawiają się różni goście, głośne i znane nazwiska przetykane nowymi twarzami. Wszyscy raczej grzeczni, chociaż bywają niespodzianki. Krótko opowiadają o branży i swoich tytułach, przeważnie obiecując nam kolejne przełomowe doświadczenie. Kiwamy głowami, udając, że im wierzymy, a może naprawdę wierząc? Kto wie, ta branża oparta jest wszak na iluzji a gracze są specjalistami od zawieszania niewiary.

To zresztą zabawne, bo mimo że pokazy te często nie odbywają się na żadnej scenie, przez co nawet nie udają, że impreza ma miejsce w konkretnym fizycznym miejscu, to oglądanie ich na żywo jest w jakiś sposób istotne. Ważna jest sama świadomość bycia na bieżąco i usłyszenia o ważnej premierze tu i teraz, a nie dopiero z rana, z działu newsów któregoś z serwisów gamingowych. Nikt nie chce być tym spóźnionym gościem, któremu wszyscy piszą „jak myślisz, kiedy to wydadzą?”, albo „Sony spuściło niezłą bombę!”, podczas gdy on dopiero nadgania ze spisem premier. To jest ten rodzaj FOMO, któremu nie są w stanie się oprzeć nawet alternatywni wielbiciele gier.

Poza tym samo oglądanie owych imprez (tak się składa, że w Polsce transmitowanych zazwyczaj późno w nocy) może przybrać różne formy, które zresztą idealnie wpasowują się w strukturę środowiska graczy. Weźmy przykład mój. Główne okno otwarte, obok zawsze jakiś większy kanał gamingowy na discordzie, ale poza tym szereg mniejszych grup, na messengerze albo whatsappie. Jako graczka funkcjonuję w kilku różnych społecznościach, w których sprawy zawodowe przeplatają się z hobby. Nie ma jednego miejsca, w którym rozmawiam o grach i je przeżywam, bo to zbyt zróżnicowana branża, by się zamykać w wąskiej grupie zainteresowanych. Podobnie jak ja ma wielu wielbicieli cyfrowej rozrywki, w tym tych, którzy traktują to medium czysto hobbystycznie.

W zasadzie jedyne miejsce związane z pokazem, w którym się nie udzielam, to główny czat transmisji na jutubie, chociaż od czasu do czasu lubię rzucić okiem na błyskawicznie przewijającą się ścianę tekstu. Reakcje graczy na zwiastuny przypominają falę meksykańską podczas meczu. Mój wzrok wyłapuje tylko komunikaty, które powtarzają się kilkanaście razy, bo cała reszta znika zbyt szybko. Zresztą, nic dziwnego, skoro taki Summer Game Fest potrafi zgromadzić przed ekranami ponad 3 miliony widzów jednocześnie, podczas gdy średnia to 1,5 miliona. Wyobraźcie sobie to tempo. Zawsze gdy jakaś zapowiedź wywoła lawinę komentarzy, mój mózg wrzuca podkład dźwiękowy jak z meczu albo koncertu. Nie widzę tych ludzi, ale świadomość, że oglądają pokaz razem ze mną, jest w jakiś sposób ekscytująca.

Screeny pochodzą z gry Zero Parades: For Dead Spies, której recenzja mojego autorstwa ukaże się w najbliższym wydaniu PSE.

(Paul Kidby, “Great A’Tuin II”, 2013)

Myślę wtedy o grach, które nigdy się nie ukazały i raczej nie ukażą, bo nie pasują do formuły zespołowych shooterów, nie zostały osadzone w świecie Gwiezdnych Wojen ani nie biega w nich Spider-Man. Ich setting nie jest rozwodnionym światem niby-fantasy skręcającym w stronę gotyku, w którym za pomocą półtonowego miecza walczymy z demonem stanowiącym połączenie wizji Gigera i Dalego. Nie ma tam wariacji na temat nastolatków buntujących się przeciwko cyberpunkowej rzeczywistości albo zabawy w przewijanie kasety magnetofonowej za pomocą ołówka.

Myślę intensywnie o różnych adaptacjach Świata Dysku Terry’ego Pratchetta. Brak nowożytnych gier osadzonych w tym uniwersum (nie liczę nadal funkcjonującego Discworld MUD) wiele mówi o obecnej kondycji branży gier. Z jednej strony, z pompą zapowiadane kolejne remastery klasyków, rimejki, edycje rozszerzone, powiększone i zliftingowane do bólu. Z drugiej, nieustannie płynący potok wtórności, ciągle tych samych motywów i mechanik, z którego ze znużeniem wyłuskujemy tytuły wyróżniające się choć jedną cechą. Kolejne światy fantasy, w zapowiedziach obiecujące przygodę “jak w Stardew Valley’, albo “niczym w drugim Final Fantasy”, składające hołd Gothikowi, Wiedźminowi albo Dark Souls. Od czasu do czasu błyśnięcie indyka, albo pół-indyka, bo dziś już nie wiadomo, czyja ciotka zasiada w radzie nadzorczej wydawcy.

(Paul Kidby, “Discworld Massif”, 2014)

Jakże świetnie w tym pędzie do postmodernistycznych aluzji odnalazłby się intertekstualny Pratchett! Jaką świeżość wniosłoby jego poczucie humoru (aczkolwiek już wielokrotnie nadużywane w obietnicach marketingowych przeróżnych settingów).

Ileż doskonałych motywów można tam znaleźć, dla każdego wedle zasług. Poszukiwacze sprawiedliwości społecznej mogą wziąć na warsztat społeczność krasnoludów. Wielbiciele Bayonetty dostaną wiele silnych kobiecych postaci (wszystkie czarownice), w dodatku bez wiekowej marginalizacji osób starszych. Jeśli komuś brakuje potężnego męskiego bohatera, Cohen Barbarzyńca służy toporem. Są wilkołaki i wampiry. Piękne i okrutne elfy. Jedyne w swoim rodzaju smoki. Każda grupa społeczna przepuszczona przez błyskotliwy umysł Pratchetta znalazła tam swój doskonały portret.

Świat Dysku jest odważny, postępowy, filozoficzny, głęboki, ale też cyniczny i ironiczny. Można mu nałożyć ograniczenia wiekowe i nic na tym nie straci. Można pójść w treści dla dorosłych i uniknąć krindżu.

Popuszczę teraz wodze wyobraźni i zastanowię się, czym mógłby uraczyć nas odważny deweloper, którego byłoby stać na wykupienie praw autorskich.

• Detektywistyczna gra RPG z komendantem straży miejskiej Samuelem Vimesem w roli głównej, pełna rozkmin i wewnętrznego dialogu bohatera, czytana głosem kogoś w stylu Lenvala Browna. Ze szczątkową walką, wielopiętrowymi intrygami i dialogami, które ciągną się całymi godzinami. Klimat lawiruje pomiędzy Disco Elysium a South Parkiem.

• Gra w zarządzanie Ankh-Morpork, w której wcielamy się w postać patrycjusza Havelocka Vetinariego i usiłujemy przeprowadzić miasto przez szereg kryzysów, jednocześnie utrzymując balans pomiędzy poszczególnymi gildiami. Połączenie Crusader Kings w skali mikro z Anno i Frostpunkiem.

(Paul Kidby, “Science of Discworld”, 1998)

• Tytuł jak Theme Hospital i Dungeon Keeper, ale miejsce to Niewidoczny Uniwersytet.

• Gra w stylu pierwszego Dooma o tym jak Greebo wychodzi na spacer do parku. PEGI 18.

• Wyścigi czarownic na miotłach, ale babcia Weatherwax zawsze wygrywa. Gracze walczą o drugie miejsce.

• Odwrócone Katamari Damacy w wykonaniu Bagażu, który na każdym kolejnym etapie pożera coraz większe rzeczy i stworzenia.

• Yakuza w Ankh-Morpork, tylko że gramy turystą.

• Absolutnie cozy gra, w której gramy ŚMIERCIĄ, w czasie pracy odwiedzamy zmarłych, a w dni wolne dekorujemy dom, dbamy o ogród i pszczoły.

Proszę, przepis na sukces wśród millennialsów gotowy. Oddaje te pomysły za darmo!

PS. Jeśli szukacie ciekawej lektury o tych grach, które już istnieją, spieszę poinformować, że niedługo pojawi się wydanie specjalne magazynu CD-Action poświęcone grom RPG. A w nim dwa moje teksty pełne rozmyślań o tym, “co może zmienić naturę człowieka”?

Okruszki to cykl tekstów o tym, co mnie w danej chwili zajmuje. Zazwyczaj opatruję je przypadkowymi fotografiami z podróży, ale w tym przypadku zrobię wyjątek.

Lubię niszę i lubię streetwear, a już najbardziej kocham wyszukiwać marki, o których nikt nie wie. Dlatego, mimo że bardzo cenię The Hive, to nie będzie o nich. Wszystkie trzy brandy, które opiszę, mają kilka wspólnych cech: są niszowe, minimalistyczne zarówno pod względem wykonania jak i liczby sztuk i nie podążające za trendami. Serio, nie patrzą nawet na obowiązujący w danym roku kolor Pantone. To alternatywa, ale ceniąca się nie bez powodu, bo ich ubrania są naprawdę wysokiej jakości. Wszystkie są też uniseksowe, każdy ciuch może nosić zarówno kobieta jak i mężczyzna. Projekty są ponadto tak pomyślane, by można je było swobodnie ze sobą zestawiać (metoda, w której króluje Uniqlo). Szyte w Polsce, lokalnie, więc nie musicie się obawiać, że pod metką znajdziecie drugą z napisem nawiązującym do pewnego owocu…

Denoise – prowadzone przez świetną Ankę, z którą można zawsze pogadać na social mediach o jej projektach i zainteresowaniach. Ubrania precyzyjnie wykonane, nie do zdarcia i zawsze z niespodzianką: a to sprytnie naszytą kieszonką na rękawie bluzy, a to łańcuchem doczepionym do spodni. Zero przypadkowości, a co lubię szczególnie, to dodatki sprzedawane wraz z ubraniem, np. pasek do kombinezonu. To brand o wyraźnym DNA przewijającym się przez wszystkie kolekcje… chociaż wzbraniam się przed użyciem tego słowa, bo Denoise ma ciągle dostępne pierwsze, najstarsze projekty, nie ma tu sezonowości. Właścicielka nie lubi metek i innych takich, więc jej ubrania zawsze sygnowane żółtą plombą na sznureczku (której nie zdejmowałam, ponieważ podobał mi się barwny akcent na czarnych ubraniach) … chociaż ma się to zmienić, ale to tajemnica! W zasadzie trudno mi polecić jedną konkretną rzecz, bo trochę tego już mam. Zdecydowałam się pokazać Wam spodnie Tobi, które, mimo że są ciężkie, nie zsuwają się (czarne spodnie na zdjęciu z różowo-niebieskim tshirtem). Mają solidne wsparcie dzięki szerokiej talii, a przemyślany krój powoduje, że dobrze się układają. Nosiłam je w Japonii podczas chłodniejszych dni. A na zdjęciach wyżej mam crewneck moro, z jednym akcentem, który bardzo mi podpasował, czyli otworem na kciuk w rękawie.

Orter – nie szukajcie tej nazwy w goglach, bo poprawi Wam na Portera (notabene, doskonałą japońską markę z torbami funkcjonalnymi). To już nie jest streetwear, w zasadzie nie wiem, jak określić ich styl. Ubrania Ortera inspirowane są dalekowschodnimi kimonami i haori, czasami wręcz nazywane są jak tradycyjne okrycia z Japonii, np. noragi. Ale zestawiane są z romantycznymi koszulami, w których Mickiewicz mógłby pozować do obrazu poety szukającego natchnienia. Na pewno doskonale wyglądałby w batystowej obszerna koszuli, którą widzicie na zdjęciu. Twórca Ortera zawsze wybiera świetne materiały, głównie len i wełnę, o często zaskakującej gramaturze, z rodzaju tych lejących się i stworzonych do warstwowych stylizacji. Ubrania są wygodne, piękne, nietuzinkowe, ale nie przekombinowane. Nowy drop pojawia się zawsze niespodziewanie i zawsze mnie czymś zaskakuje. Stacjonarnie można ich znaleźć w warszawskim TFH przy Szpitalnej.

Geschaft – moje najnowsze odkrycie, brand, który zwrócił uwagę nietypowymi reklamami (co nie powinno dziwić, w końcu wywodzi się od Baseiga, start-upa specjalizującego się w e-commerce). Niedawno przyszedł do mnie ich tshirt z tkaniny o wysokiej gramaturze, świetnie uszyty. No i ten kolor! Ni to róż, ni to fiołek, idealnie zblendowane. Podoba mi się solidne wykończenie kołnierzyka i długość, dzięki której, mimo że wybrałam nieco za duży rozmiar (ale zostawiam, bo krępuję się wymieniać ubrania), to nie wyglądam w nim jak w koszuli nocnej. Tutaj zestawiony ze spodniami Denoise. Na razie mam tylko koszulkę, ale niedługo przyjdzie do mnie zamówiona w preorderze bluza G-Core vintage purple. I mam ogromną nadzieję, że kiedyś pojawią się spodnie z tego samego materiału, bo mnie ostatnio wzięło na pink total look.

Geschaft, podobnie jak Denoise, nie idzie na łatwiznę, to nie jest kolejny sklep z kolorowymi dresami. I, podobnie jak Denoise i Orter, dzieli się swoimi dziełami pomalutku, bez pośpiechu, doszywając sztuki według zamówień, ale też dbając o swój wolny czas. Orter ma bardziej unikatowy charakter, bo raz wyprzedana kolekcja więcej się nie pojawi. Denoise to monochrom z lekkim skrętem w stronę zieleni moro (dałabym się pokroić za jeden skok w bok w stronę żółci, ale wiem, że nie jest to w stylu Ani). Geschaft to szerszy asortyment, bo mają też dżinsy i kurtki wierzchnie, chociaż to ostatnie pojawiło się niedawno też w Denoise.

Okruszki są o rzeczach przypadkowych, co przekłada się również na ich formę. Dlatego np. w przypadku tego artykułu nie publikuję zdjęć torebki, o której piszę… a zdjęcia z Madery. Wizerunek torebki pojawi się pewnie przy okazji jakiejś podróży w góry.

Nie lubię stwierdzeń, że coś jest typowo japońskie albo typowo polskie. Ale są takie marki, które nie mogłyby zaistnieć nigdzie indziej. Dziś, przy okazji kolejnych zdjęć , wspomnę o pewnej szczególnej marce torebek, której filozofia bardzo przypadła mi do gustu. I nie jest to wcale znany u nas Porter, czyli Yoshida Bags. Chodzi o Ichizawa Shinzaburo Hanpu, markę, której sklep znajduje się w Kioto niedaleko słynnej dzielnicy Higashiyama.

Firma ta została założona w 1905 roku i twardo trzyma się swoich pierwotnych założeń: przede wszystkim, torebki i plecaki są wykonywane ręcznie i sprzedawane tylko w Kioto (w drodze wyjątku niedawno uruchomiono sklep internetowy). Torby zrobione są z solidnego płótna, w ciekawych, ale spokojnych kolorach i mają w założeniu służyć długie lata. Na stronie marki napisane jest, że w każdej chwili można oddać swoją torebkę do naprawy, bez względu na to, ile lat już ją posiadamy.

Styl Ichizawy od lat ewoluuje zupełnie niezależnie od jakichkolwiek trendów i mód. Na początku swej działalności wykonywali oni wytrzymałe torby dla przedstawicieli różnych zawodów: stolarzy, hydraulików, farmaceutów. Nawet dziś w ich ofercie znaleźć można specjalne projekty, np. dla badaczy skał (obiecałam sobie, że jeśli hobby Beni potrwa nieco dłużej, kupię jej taką torebkę na narzędzia). Po jakimś czasie asortyment sklepu rozrósł się o plecaki i namioty przeznaczone do wycieczek górskich, co zwróciło na niego uwagę turystów i młodzieży. Obecnie marka posiada trzy linie produktów, każda z inną metką naszytą z boku lub na przedzie: Shinzaburo Hanpu dla najpopularniejszych, minimalistycznych torebek; Shinzaburo Kaban dla produktów z nadrukami oraz trzecią kategorię, Ichizawa Hanpu, która sygnuje torby wykonane z myślą o rzemieślnikach.

W motto firmy widnieje, że ich torebki nie są ani wyjątkowe, ani eleganckie, ani wykonane na specjalne okazje, ale za to posiadają to coś, co każe ich używać każdego dnia. I jakkolwiek zabawnie by to nie zabrzmiało, tak właśnie jest. Kupiłam sobie ich najmniejszy, prosty granatowy kubełek z klapką zamykaną na metalową dźwigienkę (z labelem Shinzaburo Hanpu). To rzecz niesłychanie lekka, pozbawiona ornamentów, opływowych linii czy zdobnych przeszyć.

Od kiedy przywiozłam ją do Polski, zrobiłam już wiele podejść do innych moich torebek (uwielbiam designerskie, odjechane projekty toreb i plecaków, więc trochę ich w szafie mam). Ale za każdym razem wracałam do tej jednej prostej messengerki. Jest idealna, wygodna i niesłychanie pojemna.

Kontynuuję przekopywanie się przez zdjęcia z Japonii i chcę je jakoś tematycznie ogarnąć. Tym razem narzucił mi się temat dwóch świątyń, które zobaczyłam w Kioto tego samego dnia. Pierwsza to słynna Świątynia Złotego Pawilonu, czyli Kinkaku-ji, otoczona wianuszkiem zwiedzających o każdej porze roku. Byliśmy tam pewnego pięknego, acz piekielnie zimnego lutowego południa i strumień ludzi zdawał się płynąć bez końca. W pewnym momencie zaczął sypać śnieg, ale nie stanowiło to problemu dla fotografów. Muszę przyznać, że widok soczyście złotego dachu robi wrażenie i faktycznie, nie potrzeba wiele, by uchwycić to niezwykłe zjawisko.

Co ciekawe, w 1950 roku pawilon spłonął doszczętnie, podpalony przez mnicha. Został odbudowany pięć lat później. Jest pokryty prawdziwym złotem. Wokół rozciąga się wspaniały ogród, którym można dojść do tradycyjnej herbaciarni i uraczyć się wonnym napojem.

Stamtąd udaliśmy się spacerkiem do innej świątyni, Ryōan-ji, o charakterze skrajnie innym. I zapewne ze względu na jej spokojny nastrój, nie było w niej wielu ludzi. Jakoś tak jest, że złoto przyciąga bardziej niż ogród suchego krajobrazu. Dla mnie jednak było to miejsce, w którym mogłam w końcu wypocząć.

Nawet śnieg nie przeszkodził w podziwianiu piętnastu głazów precyzyjnie rozmieszczonych na białym żwirze.

(ściana w warszawskim klubie H40S)

Okruszki to cykl poświęcony fotografii, podróżom i grom. Nie ma wielu rzeczy: regularności, stałego formatu, grafik wygenerowanych przez AI. Ale za to będą randomowe zdjęcia z podróży, przebłyski przy okazji odwiedzania japońskich świątyń czy myśli o growej industrii. Zawsze za darmo.

Jestem z tych, którzy zdążyli już zaakceptować, że ich konikiem nie jest rachunkowość, matematyka czy poezja. Znajomy z podcastu (Bez dyskusji, polecam!) podpowiedział mi kiedyś doskonały termin na to, czym się od dłuższego czasu param (nie zawsze tak było, bo tak różne miejsca jak bank czy szkoła językowa przewinęły się przez moje życie). Otóż, jestem zawodowym krytykiem gier. Przyznaje to bez wstydu. Tak wyszło.

Z jednej strony cieszy mnie ta specjalizacja, bo nigdy dotąd gracze nie mieli tak bogatego życia i tak wyraźnie obecnego w mainstreamie medium. Wiem, że jest sens o tym pisać i że trzeba tłumaczyć, czym są teraz gry, zwłaszcza że dawno opuściły piwnice nastolatków.

Ale jak zwykle modna rzecz, a raczej: związana z ogromną kasą, przyciąga zainteresowanie różnych firm i instytucji. Inne dziedziny chętnie inkorporują mechanizmy gier, podkreślają ich zastosowania na swoim poletku. Jeśli wiąże się to z badaniami, to jestem more than happy, bo uwielbiam czytać o tym, jak przenikają się światy cyfrowe z rzeczywistym. Ale ponieważ wolę szlachetną stronę mojej specjalizacji, czyli niechętnie grzebię w polityce wydawców, a prędzej skupiam na samych tytułach, to drażni mnie, gdy ktoś bezrefleksyjnie wyciera sobie gębę grami.

Gamifikacja to jest termin, który mnie ostatnio uruchamia. Skupię sie na Duolingo, bo sama go używam, ale apki do treningów czy pilnujące diety też są świetnym przykładem fatalnie wdrożonej, wykoślawionej gamifikacji (o czym czytałam ostatnio u Jacka Tokarskiego).

(na zdjęciu fragment ozdoby choinkowej w klubie H40S - taką gamifikację świąt bardzo lubię!)

Funkcjonowanie gracza w ekosystemie Duo jest odpychające z tego samego powodu, który odrzuca mnie od wielu mobilek, a mianowicie pętli powtarzalnych czynności z maksymalnie odroczoną a wręcz nieobecną gratyfikacją, a to wszystko zawalone powiadomieniami. Z tą różnicą, że mobilki, nawet te najbardziej gówniane, przynajmniej starają się zachować narrację.

Wstyd to przyznać, ale social media działają tutaj lepiej, bo przynajmniej każdy kolejny klik jest obietnicą czegoś nowego. Duolingo za to spycha przyjemność obcowania z językiem, ciekawość nowego i dumę z samego aktu nauki na dalszy plan. Zamiast tego szczuje mnie serią z przyjacielem (Piotr liczy na Ciebie), straszy utratą miejsca w rankingu, stresuje benefitami ograniczonymi czasowo (potrojenie punktów przez następne 10 minut). Ma nawet odpowiednik lootboxow, co zapewne wypływa z przekonania projektantów, że każdy gracz to hazardzista.

A prawda jest taka, że nigdy nie grałam w grę, która budziłaby we mnie tak słabe emocje co Duo (tu oryginalnie nastąpiła lista czynników składających się na moją nerdozę, ale ja wywaliłam, nie muszę Wam tłumaczyć, co znaczy być graczem). Emocji słabych, czyli nie złych, bez autoagresji i aktów słownej przemocy, ale kojarzonych z kiepską lekcją w szkole. Ta aplikacja robi wszystko, by mnie zniechęcić do nauki, odepchnąć od celu nauki, zohydzić obcowanie z językiem obcym (i tu znowu przypis: jestem lingwistą z wykształcenia, nauka języków obcych to dla mnie przyjemność).

Wiele z gier zawierało te wspomniane mechanizmy, żeby nie było. W RPG moja postać ma czar zwiększający siłę tylko przez moment (boost do punktów). Achievementy obecne chociażby na Steamie ukazują procent graczy, który otrzymał daną odznakę (ranking). W graniu zespołowym inni na mnie polegają i czuję w związku z tym odpowiedzialność za wspólny sukces (seria z przyjacielem). Ale to są tylko trzy małe aspekty obcowania z grami. W dodatku trzy, które nie w każdej grze istnieją, zatem nie stanowią o istocie tego medium.

Wspomina o tym w wywiadzie dla Psychology Today autor “You’ve Been Played”, Adrian Hon. Dobrą gamifikację od złej odróżnia skala i charakter celów, które ustalają apki. Świetnym i strasznym przykładem jest tutaj Amazon, który przyznawał nagrody za nierealne oraz absurdalne czynności. Jak zaznacza Hon:

It’s not a game if you’re forced to play. It’s not a game if the stakes are so high that you might not make rent if you fail.

Nie można wyciągać z medium kilku cech, rozbudować ich ponad miarę a potem obszczac się z radości, że oto wprowadzamy gamifikacje. Ludzie, którzy w aplikacji bankowej dali mi ordery za przelewy chyba nigdy nie odpalili żadnej konsoli.

Piszę teraz teksty do wydania specjalnego CD-Action o grach RPG. Analiza mechanizmów kultowych tytułów, które zmieniły postrzeganie branży, które lubimy (a jakże!) wrzucać jako przykłady, ze gry nie są głupie, podziałała na mnie bardzo odświeżająco. Lubię przywoływać tamto uczucie, które towarzyszylo nastoletniej Asi przy Planescape: Torment, przypominać sobie jak przepaliłam cały sierpień przy Baldur’s Gate 3, czemu czułam dyskomfort przy Tyranny. Obcowanie z wieloma „zgamifikowanymi” apkami w ogóle tego nie przypomina.

(na zdjęciu: gry zawsze w moim sercu)

Używanie ich jest dla gracza tak bardzo emocjonalnie i intelektualnie odległe od jego hobby co stworzenie w AI wizerunku ptaszka dla fotografa natury. Tak jakby czegoś brakuje: obcowania ze sprzętem, bycia w otoczeniu przyrody, dreszczyku emocji związanego z bezkrwawym polowaniem, czekania na właściwy moment, walki z własnym ciałem, etc etc.

Aplikacje niech pozostaną aplikacjami a gry grami. Nie wszędzie muszę ścigać się w rankingu z obcymi ludźmi i nie każda życiowa aktywność ma mi dawać wirtualne punkty.

Tytuł filmu jest równie długi, co jego treść bezsensowna. To podręcznikowy przykład medium skrojonego pod osoby z deficytem uwagi – i nie będę tutaj wskazywać tylko na młodsze pokolenie, bo problem z doom scrollingiem i FOMO mają też millenialsi, ale mniej chętnie się do tego przyznają (przecież chodzi o śledzenie spraw większej wagi, człowiek pracujący musi być na bieżąco!). Znacie ową przypadłość z własnego otoczenia albo z autopsji: ogrywanie gry przy jednoczesnym oglądaniu serialu na ekranie obok, czytanie newsów w trakcie seansu filmu, albo okresowe problemy ze skupieniem się na tekście dłuższym niż parę stron? To film stworzony z myślą o attention spanie długości kilku sekund.

The Super Mario Galaxy Movie przypomina mi higashi, super-słodkie cukrowe ciasteczka zrobione z cukru i mąki ryżowej, dodawane tradycyjnie do matchy, Przybierają fikuśne kształty roślin i zwierząt, a ich zadaniem jest równoważenie gorzkiego smaku napoju. Nie można jeść ich na raz, bo są bardzo suche. Dla mnie osobiście całkowicie niejadalne, ale nie muszę lubić wszystkiego, co japońskie, wystarczy, że kocham większość artefaktów tej kultury.

Najnowszy film o perypetiach Mario taki właśnie był – jak to płaskie w smaku, ale z zewnątrz pięknie wyglądające ciasteczko. Zabrakło niestety elementu matchy, który by wszystko równoważył. Dialogów dłuższych niż na pięć linijek nie uświadczysz. Scen wyścigów i bijatyk było więcej niż fantazyjnych lokacji. Postaci przebywały całe połacie kosmosu, odwiedzając absolutnie niczym się niewyróżniające światy. Były nawet dinozaury.

Nie przeczę, że jako wieloletnia wielbicielka Nintendo (zaczęłam poznawać ich gry w latach 90) czułam wybitne wysycenie nawiązaniami. Ludzik z Game & Watch, pocieszny R.O.B., Fox McCloud, malutkie Pikminy, a nawet Minionki czy statek Samus. To było cudowne rodeo skojarzeń, które jeszcze przez wiele tygodni będzie uzupełniane o kolejne tytuły gier.

I taki był dla mnie cały film – jak jeden długi (momentami za długi) montaż elementów z różnych odsłon serii. Taki radosny eksperyment fana, który chce zmieścić wszystkie pomysły w jednym filmiku na jutubie, a robi to dla samej radochy stworzenia czegoś związanego z ukochanymi grami, ale bez ambicji nadania temu koherentnego kształtu. Jako taki tytuł by się wybronił, ale to zrobiło porządne studio. I musiałam za to zapłacić!

Może kiedyś Nintendo dojdzie do wniosku, że w sztuce filmu less is more. Przecież ich wieloletnia filozofia, w myśl której kreatywne myślenie idzie w parze z technologiczną prostotą (ang. lateral thinking with withered technology) jest przyczyną wielu genialnych rozwiązań sprzętowych. Filmy poświęcone Sonikowi nie są paradą gagów, potrafią połączyć ciekawe postacie z widowiskowymi scenami walki i pościgów. Mario i ferajna też mają ku temu potencjał.

Otóż, są nim emocje. A raczej, źle interpretowany nakaz pogłębiania charakterów postaci poprzez symulowanie sytuacji, w których okazują uczucia.

(zdjęcia nie mają nic wspólnego z tematem, to tylko kontynuacja mojej fotograficznej przygody w Japonii)

W Ascendance mamy do czynienia z historią przed Soul Reaverem… ale ponieważ jest to opowieść pełna podróży w czasie, to niektóre wydarzenia mają miejsce też w późniejszych odsłonach serii. To prawdziwy galimatias, który trudno streścić w jednym artykule, zresztą, nie poczuwam się do tego karkołomnego zadania. Przejdźmy do emocji.

Główna bohaterka, nowa w uniwersum Nosgoth, to tajemnicza, potężna wampirzyca Elalath, której głównym motywem jest przywrócenie do życia dawno zmarłego ukochanego. To nowy wątek w serii. Do tej pory każdy bohater skupiał się na osobistych celach, niedotyczących innych postaci: Raziel początkowo pragnął zemsty, zresztą podobnie jak Kain w pierwszym Blood Omenie. Potem, w miarę gdy intryga powoli rozwijała się przed graczem, zmieniało się podejście Raziela, który rozumiał, że zadośćuczynienie to jego najmniejszy problem.

Zarówno Kain, jak i Raziel, próbowali zrozumieć tajemnicę predestynacji. Przez całą serię przewijało się pytanie, czym jest wolna wola? Czym jest paradoks podróży w czasie i czy jest możliwa ucieczka przed losem, skoro bez względu na to, jak daleko zawędrujemy, i tak przeznaczenie nas dopadnie (w kilku bardzo eleganckich, świetnie wyreżyserowanych momentach, np. w momencie śmierci Raziela jako człowieka).

Tymczasem Ascendance nie zmieniło tych wydarzeń, ale dodało do nich pierwiastek… szczeniacko-ludzki. Kain robi się zazdrosny (konkretnie, o skrzydła Raziela, co, biorąc pod uwagę sumę jego motywacji, nie ma sensu), zaś Raziel okazuje się być po prostu głupi i porywczy. Elalath, kiedy nie myśli o ukochanym, miota się między sympatią wobec Raziela (słabo, ale jednak uzasadnioną), a chęcią zabicia go. Jest w tych postaciach dużo krzyku, obrażania się, ignorowania, bycia małostkowym w sytuacji, gdy wymagane jest poświęcenie.

Zupełnie jakby niemożliwym było, by narysować postać kierującą się uczuciami innymi, niż te najgorętsze. Nie zawsze potrzebne są netfliksowe zagrywki, byśmy uwierzyli w bohatera. Nie musimy cały czas słuchać, jak opisuje swój stan. Dialogi w poprzednich odsłonach serii w subtelny sposób, między wierszami, pokazywały, na czym naprawdę zależy postaciom. Tutaj, mimo że całość napisana jest ładnym językiem, jest trochę za mało poważnie.

Było to pisane na początku 20 wieku. Wyobrażam sobie, jak mógłby się czuć Tanizaki w nowoczesnym centrum handlowym typu Yodobashi, które przytłacza nie tylko reklamami, ale też oślepiającym, białym światłem.

Ale nie jest to wcale wszechobecny trend, bo istnieją też dobre miejsca, lubiące cień. Małe butikowe hoteliki, kawiarnie, zbudowane w starych budynkach restauracje albo pełne wiecznego mroku świątynie. W Kanazawie odwiedziliśmy burgerownię o nazwie Shogun Burger, z doskonałymi hamburgerami z wagyu, która znajdowała się w ponadstuletnim dom z ciemnego drewna. Jedliśmy na poddaszu, siedząc na podłodze pokrytej tatami. Lampy były nowoczesne, ale dyskretne, rzucające żółte światło, a okna oddalone od stołów i zamglone.

Tanizaki opisuje różne odcienie mroku obecnego w japońskiej kulturze. To cała ciemna paleta, z której wydobywa się o wiele więcej niż tylko uwielbienie dla samej istoty cienia. Pisarz wspomina o ciemniejących z wiekiem sprzętach i domach, o odbijających odległe światło złotych płatkach obecnych na ozdobach z laki, o teatrze Noh. Jego uprzejmy dystans do nowoczesności i utyskiwanie na zapatrzonych w amerykańską kulturę Japończyków nie dziwi zważywszy na różnice w estetyce czy filozofii życia. Pomyśleć, że pisał to wszystko w latach 30-tych, gdy wpływ zachodu dopiero się zaczynał i powoli parł w kierunku niepowstrzymanego apogeum. Nawet dziś przecież w dzielnicach takich jak Harajuku czuć dużą obecność amerikany.

(kontrast o zachodzie słońca na ulicy Ninenzaka w Kioto)

Ale wróćmy do starych sprzętów i estetyki opisanej jako wabi-sabi. Myślę, że niektóre jej założenia nie są obce też europejskim umysłom. Spora część mieszkańców Europy czy Ameryki przepada w sklepach z antykami czy na pchlich targach. Przyznajemy (bo sama zaliczam się do tego grona), że nic tak pięknie nie wygląda jak stare drewno, patynowana miedź czy oksydowane srebro.

(widok na Kioto ze wzgórza, na którym znajduje się świątynia Kiyomizu-dera)

Światłocień, zwłaszcza w stylu Rembrandta, wydobywa z tych sędziwych rzeczy cały urok. Same utkane są z cienia, jak każde zjawisko związane z przemijaniem. Mają w sobie coś z kontrastu między światłem i mrokiem: zmarszczki, cienie pod oczami, cienie na słojach drewna, patyna, śniedź. Lubimy je, aczkolwiek w ograniczonej ilości, jeśli mają dotyczyć naszych własnych ciał.

(widok na pagodę Yasaka)

Ciekawym rodzajem patyn czasu jest np. żółknięcie starego sprzętu komputerowego z lat 90-2000. Początkowo szare albo beżowe kineskopy czy konsole nabierały tego piaskowego odcienia, który miejscami przechodził wręcz w sepię. Nieregularnie liźnięcia żółci miały swój niezaprzeczalny urok. Brakuje mi tego, nie podoba mi się, że współczesny sprzęt brzydko się starzeje.

Nie ma nic zaskakującego w tym, że podoba mi się japońska estetyka w ujęciu tradycyjnym. Pamiętam, gdy z mężem wprowadzaliśmy się do mieszkania i omawialiśmy kolor ścian. Dla zwizualizowania moich pomysłów użyłam którejś części Simów, którym pomalowałam mieszkanie w same ciemne barwy i dałam meble beżowe albo w kolorze koniaku. Efekt był ciepły, miękki i nienachalny. Jest coś otulającego we wnętrzach o ciemnych ścianach. Pamiętam jeszcze salony sieci Almi Decor, takie wczesne mydło i powidło, ale o dużo wyższych, niż ikeowe, cenach. Lubiłam ich pomysły na wystrój wnętrz, zwłaszcza kolorystykę. Kompozycje z granatu i kości słoniowej przetykane starym złotem całkowicie do mnie trafiały. Albo fiolet przechodzący w kolor burzowego nieba, dzięki czemu jasne meble zyskiwały naturalną ramę. W takim otoczeniu mój umysł odpoczywa.

Kolejnym miejscem, w którym można zaopatrzyć się w nietuzinkowe drobiazgi, są liczne stragany towarzyszące świątyniom shinto i buddyjskim. To jest osobny byt, jakże innych od znanych w Polsce sklepów z dewocjonaliami. Najbardziej znanym przykładem okołoświątynnego biznesu jest aleja Nakamise prowadząca do Sensō-ji w dzielnicy Asakusa w Tokio.

To uliczka przeznaczona tylko dla pieszych, pełna mydła i powidła, dosłownie. W jednym sklepiku znajdują się pięknie zapakowane kule do kąpieli, zaraz obok dosłownie wysypują się na przechodniów wachlarze, a z innego miejsca machają przynoszące szczęście koty Maneki Neko. Natomiast po przekroczeniu drugiej bramy, Hōzōmon, asortyment straganów się zmienia. Oto znajdujemy się na terenie świątynnym, więc to dobre miejsce na kupno ochronnych amuletów omamori lub wróżby.

Przyznam, że z początku miałam pewne opory przed kupowaniem talizmanów. Wydawało mi się, że skoro nie jestem wyznawcą ani buddyzmu, ani shinto, to nie powinnam podczepiać się pod ich rytuały. Z czasem jednak stwierdziłam, że czym innym byłoby wparowanie na czytanie sutry, a czym innym wsparcie świątyni zakupem drobiazgu, który wszak jest tylko nieszkodliwym breloczkiem. Ostatecznie skłonił mnie do tego zbieg okoliczności – w roku Smoka odwiedziłam najstarszą świątynię zen w Kioto, położoną w południowej części dzielnicy Gion Kennin-ji. Znana jest ona z ogromnego malunku przedstawiającego dwa bliźniacze smoki, który został ufundowany świątyni w 2002 roku na 800-lecie jej istnienia (aczkolwiek nie jest to jedyna rzecz warta zobaczenia w tym obiekcie). Rok smoka, świątynia ze smokami – uznałam to za dobry znak i kupiłam amulet sprzyjający rozwojowi osobistemu. Gdybym trafiła na inny moment w moim życiu, a nie pełne emocji zwiedzanie Japonii, podeszłabym do sprawy bardziej rozsądnie i postawiła na zdrowie. Co ciekawe, owe amulety potrafią być bardzo wyspecjalizowane, widziałam takie, które mają sprzyjać np. zdającym egzaminy do szkół wyższych.

W środku prostokącika uszytego z kawałka jedwabiu znajduje się drewienko bądź kartonik ze słowami buddyjskiej sutry lub nazwą shintoistycznej świątyni, z której pochodzą. Trzeba wierzyć na słowo, że tak jest, bowiem pod żadnym pozorem nie można rozrywać materiału. Ani prać amuletu. Ani go wyrzucać, tylko trzymać przy sobie, np. w portfelu. Założenie jest takie, że talizman zbiera złą energię i służy nam tak długo, aż się naturalnie nie wyczerpie. Gdy się zgubi, też nie należy popadać w panikę, najwidoczniej taki był jego los. Jeśli jednak z jakiegoś powodu uznamy, że nie musi nam dłużej służyć, powinniśmy oddać go do świątyni, w której został kupiony. Raz do roku w każdym przybytku sakralnym odbywa się rytualne palenie zużytych omamori. Podczas drugiego pobytu w Japonii oddałam swój sprzyjający rozwojowi osobistemu, uznając, że trochę za dużo tej pracy, i postanowiłam skupić się na wygodzie i bezpieczeństwie domu.

Dla uwagi: zdjęcia z obsypanej śniegiem Kanazawy, w której wypiłam sake ze słoja z utopionym wężem, co mogło stać się wydarzeniem formatywnym…

W Japonii muzeów (chociaż nie każdy zgodziłby się z tym mianem) teamLabu jest całkiem dużo, bo dwanaście, a ja miałam okazję zobaczyć: instalację w Botanical Garden w Osace, teamLab Planets i Borderless w Tokio oraz Biovortex w Kioto.

Z tych wszystkich największe wrażenie zrobił na mnie Planets, który poza efektami wizualnymi i dźwiękowymi operował też silnie na zmyśle dotyku. Chodziło się po nim boso, w wielu miejscach brodząc po kolana w wodzie albo balansując po wypełnionych wodą poduszkach. Ponieważ dla Japończyków higiena stoi wysoko na liście priorytetów, pierwszy długi korytarz wypełniony był bieżącą wodą mocno zalatującą chlorem.

Muzea teamLabu pomyślane są często tak, że nie ma w nich jednej konkretnej trasy zwiedzania. Można sugerować się strzałkami pokazującymi kolejne sale, ale w niektórych budynkach, np. w Borderless, z jednego pomieszczenia da się wyjść do kilku różnych. To miejsce, gdzie łatwo się zgubić, co ma swoje wady i zalety.

Zdecydowanie jest to dobre miejsce dla dzieci. Ale też dla tych, którzy potrafią zrelaksować się w technicolorze. Moim zdaniem to miejsca balansujące na granicy wytrzymałości ludzkiego mózgu, ale nie przekraczające jej. Osoby wrażliwe na światło odetchną z ulga w ciemnych salach. Są miejsca ciche i wypełnione miękkimi sofami.

Drugim po Planets ciekawym muzeum był kiotyjski Biovortex ze względu na przestrzeń przeznaczoną dla bardziej ruchliwych osób, z różnymi zadaniami i miejscami do skakania. Co ciekawe, w tym roku otworzy się pierwsza miejscówka TeamLabu w Europie, a dokładniej - w Hamburgu. W przyszłości planowana jest też budowa muzeum w Utrechcie.

Szyki pokrzyżowały nam niedźwiedzie, których w Japonii jest zatrzęsienie, czyli niespełna 60 tysięcy. W przeciągu roku doszło do 200 ataków na ludzi, w tym kilkunastu śmiertelnych. Nie, dzięki. Było za późno, by przedłużyć pobyt w Kanazawie czy Kioto, więc padło na Nagoyę.

Na pierwszy ogień poszło muzeum, co do którego, jako kompletna ignorantka, nie żywiłam wielkich nadziei, czyli Toyota Commemorative Museum of Industry and Technology. Lubię jeździć Toyotą, ale tylko dlatego, że nie znam innych samochodów a zainteresowanie Teslą wybili mi z głowy mądrzy koledzy-automaniacy (i cena, nie zapomnijmy o cenie). Nastawiłam się na godziny nudy. Miałam plan, by porobić ciekawe zdjęcia w zbliżeniu. Kusiło mnie, by policzyć wszystkie koła, które zobacze na wystawie.

Ale ludzie, to jest cudo, nie muzeum. Zapomnijcie o nudnych gablotkach, w których za szkłem majaczą niewyraźne fotografie a pani kustosz co chwila przegania znudzone dzieciaki (tak zapamiętałam moje coroczne wizyty w Zamku Królewskim, każdej jesieni w podstawówce). Muzeum Toyoty jest doskonale zorganizowane, ogromne, ale nie przytłaczające, pełne wiedzy, ale nie zawalające niepotrzebnymi szczegółami.

Począwszy od historii działalności firmy, czyli maszyn tkackich, aż po niesamowity park maszyn, jest to miejsce, w którym nawet laik poczuje przyjemny dreszczyk. Uwielbiam to, że wiele eksponatów to były nadal działające maszyny i urządzenia, które można było uruchomić za pomocą przycisku, ale po prostu przekonać się, jak działają, dzięki krótkiej demonstracji prowadzonej przez pracowników.

Nie zobaczyliśmy wszystkiego, bo obok kawiarni znajdowała się jeszcze interaktywna sala zabaw dla dzieci. I tak spędziliśmy tam prawie cały dzień, a przecież zostało jeszcze muzeum ze zbiorami Tokugawów. To, dla odmiany, prowadziło do zupełnie innej epoki i innego charakteru zbiorów, co stanowiło z jednej strony ciekawy kontrast dla muzeum Toyoty, a z drugiej korespondowało z charakterem samej Nagoyi - poprzez połączenie dziedzictwa samurajskiego z wysoko rozwiniętą technologią.

Skytree ma 634 metry wysokości. Godzilla, w momencie gdy była najbardziej nażarta, nawet 318. To znaczy, że budynek byłby niemal dwukrotnie wyższy. Król potworów by tego nie odpuścił.
Ale za to widok z góry ładnie zmienił punkt widzenia na ludzi. Jakże łatwo byłoby zadeptać te budyneczki.

A jednak w żadnym filmie Godzilla nie zaatakowała Skytree. Zamiast tego wielokrotnie pomiatała Tokyo Tower, chociażby podczas walki z Mothrą (Godzilla: Tokyo S.O.S). Jednak ponieważ nie zrobiłam ani jednego zdjęcia temu budynkowi, nie będę o nim więcej pisać w mojej krótkiej, sporadycznej kronice z podróży po Japonii.

Skytree znajduje się w dzielnicy Asakusa. Kto tam był, zapewne kojarzy ów miks tradycji i nowoczesności, który niczym front burzowy gęstnieje wokół buddyjskiej świątyni Sensō-ji, Czerwień i złoto za dnia mogą przytłaczać, ale najlepiej wybrzmiewają nocą. W styczniu miałam okazję przejść się tam wieczorem i barwne dachy świątynne wyglądają, jakby zostały wklejone.

To jest pierwszy wpis z cyklu poświęconego fotografii, podróżom i grom. Nie będzie miał wielu rzeczy: regularności, stałego formatu czy pogłębionego researchu. Te znajdziecie w tekstach, które piszę zawodowo. Na pewno będzie szczerze i kolorowo. Okruszki powstały, ponieważ przyjaciołom podobały się zdjęcia i krótkie notki, które wysyłałam przy okazji podróży. To ich wina.